Bertsifikazioa

Zergatik aldatzen den bertso-zenbaketa itzulpenen artean — eta nola lortzen dugun zutabe paraleloak lerrokatuta egotea.

Zer da bertsifikazioa

Bertsifikazioa testu biblikoa kapituluetan eta bertsetetan zatitzeko era da. Kapituluetan eta bertsetetan banatzea ez da jatorrizko testuaren parte — kapituluak XIII. mendean Stephen Langtonek sartu zituen, eta bertseten zenbaketa modernoa XVI. mendean Robert Estienne (Stephanus) inprimatzaileak. Banaketa horiek pixkanaka eta tradizio desberdinen arabera finkatu zirenez, elkarren artean desberdinak dira.

Ondorioa: esaldi berak bertset-zenbaki desberdina izan dezake bi itzulpenetan — batzuetan baita kapitulu-zenbaki desberdina ere. Hori bereziki ikuspegi paraleloan gertatzen da traba (eta bilaketako zutabe paraleloetan), non bertset bera zutabe guztietan errenkada berean egotea nahi dugun.

Bertsifikazio-eskema estandarrak

Munduan zenbaketa-eskema finkatu gutxi batzuk daude. Itzulpen bakoitzak horietako bati jarraitzen dio. Ohikoenak hauek dira:

EskemaTradizioaEzaugarria
orgHebrearra / jatorrizkoaSalmoen izenburuak bertset gisa zenbatzen dira. Eskema hau da gure oinarri komuna: gainerako guztiak honetara eramaten ditugu, itzulpenak ikuspegi paraleloan lerrokatuta ager daitezen. Itzulpen esloveniarrek (SSP, EKU …), alemanek, frantsesek, kroaziarrek eta beste batzuek jarraitzen diote.
engIngelesa (KJV)Salmoen izenburuak ez dira zenbatzen; kapitulu-muga desberdin batzuk (Joel, Malakias, Jonas …). KJV, CEV, GNT jarraitzen diote, baita hego-amerikar espainolek (DHH, RVR95) eta errumaniarrak (RCB) ere.
lxxSeptuaginta (grekoa)Salmoak modu desberdinean zenbakitzen dira (ikus beheko taula). Testu ortodoxoak eta greko zaharrak.
vulVulgata (latinoa)Salmoetan Septuagintari jarraitzen dio; gainerako liburuetan gehienbat hebrearrari. Vulgata (VUL, VLC).
rsc / rsoErrusiar sinodalaBerezitasunak Salmoetan eta zenbait libururetan. Errusiar itzulpen sinodala (RUS).

Desberdintasunen iturri nagusiak

1. Salmoen izenburuak

Salmo askok izenburua dute (adib. «Daviden salmoa …»). Tradizio hebrearrean (SSP) izenburu hori 1. bertseta da, eta horregatik hurrengo bertset guztiak lekuz aldatzen dira; tradizio ingelesean (KJV) izenburua ez da zenbakitzen. Izenburu luzeagoek, bi lerrokoek (adib. Sal 51, 52, 54, 60), bi bertseten desplazamendua eragiten dute. Hau da desberdintasunen iturri ohikoena, alde handiz — 150 salmoetatik gehienei eragiten die.

Sal 18 — SSP + KJV paraleloan
SSPan «Ljubim te, Gospod, moja moč» 2. bertseta da, KJVan berriz ideia bera («I will love thee, O LORD») 1. bertseta da. Ikus baita ere Ps 3 eta Ps 51 (bi lerroko izenburua).

2. Salmoen birzenbaketa Septuaginta / Vulgataren arabera

Septuaginta grekoan eta Vulgata latinoan zenbait salmo bateratuta edo zatituta daude, eta horregatik ia Salterio osoa kapitulu-zenbaki batez lekualdatuta dago. Vulgatako «Sal 50» (Miserere ospetsua) hebrearreko «Sal 51» da. Mapaketa osoa:

Vulgata / SeptuagintaHebrearra (gure oinarria)
Ps 1–8Ps 1–8 (berdina)
Ps 9Ps 9 + 10 (bateratuak)
Ps 10–112Ps 11–113 (+1)
Ps 113Ps 114 + 115 (bateratuak)
Ps 114–115Ps 116 (zatitua)
Ps 116–145Ps 117–146 (+1)
Ps 146–147Ps 147 (zatitua)
Ps 148–150Ps 148–150 (berdina)
Sal 23 — SSP + Vulgata Clementina: hebrearreko Sal 23 («Jauna da nire artzaina») Vulgatan Sal 22 da.

3. Kapitulu-kopuru desberdina

Leku batzuetan tradizioek testua kapitulu-kopuru desberdinetan banatzen dute:

Malakias 3  ·  Joel 3  ·  Jonas 2

4. Bertset banakako desplazamenduak

Dozenaka lekutan bi bertseten (edo kapituluen) arteko muga bertset batez desberdina da, hebrear eta ingeles banaketek amaiera/hasiera beste leku batean jartzen dutelako. Adibide batzuk:

2 Mz 21,37 = 22,1  ·  4 Mz 17,1 = 16,36  ·  1 Sam 20,42 = 21,1  ·  1 Kr 4,21 = 5,1  ·  2 Sam 18,33 = 19,1  ·  Vp 6,13 = 7,1  ·  Ezk 20,45 = 21,1  ·  Nah 1,15 = 2,1  ·  Zah 1,18 = 2,1  ·  Oz 1,10 = 2,1.

5. Itzulpen batek ez dituen bertsetak

Itzulpen zaharragoetan (KJV) dauden zenbait bertset ez daude edizio kritiko modernoetan (SSP) — ez zenbaketagatik, baizik eta eskuizkribu zaharrenek ez dituztelako jasotzen. Hori ez da bertsifikazio-kontua, baina ikuspegi paraleloan antzera agertzen da (falta den bertset bat).

Leku ohikoak: Mt 17,21 · 18,11 · 23,14 · Mr 7,16 · 9,44 · 9,46 · 11,26 · 15,28 · Lk 17,36 · 23,17 · Jn 5,4 · Apd 8,37 · 15,34 · 24,7 · 28,29 · Rim 16,24, baita pasarte luzeagoak ere Mr 16,9–20 eta Jn 7,53–8,11.

Mateo 17 — SSP + KJV paraleloan
KJVk 21. bertseta du, SSPk ez. Itzulpen batek bertsetik ez duen lekuan, diskretu bat erakusten dugu: —.

6. Liburu deuterokanonikoak

Hemen desberdintasunak handienak dira. Danieli egindako gehigarri grekoek (Azariasen otoitza Dn 3an, Susana, Bel eta herensugea) eta Esteri egindakoek (gehigarri grekoak) oso zenbaketa desberdina dute edizio batetik bestera, askotan azpibertsetekin (1a, 1b, 1c …). Siraziderra ere edizio batetik bestera ezagunki desberdin zenbakitua dago. Mapaketa ofizialek ahalbidetzen duten neurrian lerrokatzen ditugu.

Batzuetan liburu oso bat beste leku batean dago beste itzulpen batean: Jeremiasen Gutuna liburu independentea da edizio batzuetan (SSP), baina Baruken 6. kapitulua beste batzuetan (edizio ekumenikoa). Lekualdaketa horiek ere lerrokatzen ditugu — lehen bertsetaren aurreko sarrera-testua eta izenburua barne.

Nola konpontzen dugun hau

Muga ezagunak

Leku horietan guztietan edukia beti erakusten da — lerrokatzea soilik egon daiteke bertset batez lekualdatuta. Markatzaileak — hori agerian uzten du.

Jakin-minekoentzat: nola eraiki dugun hau

Lerrokatzea pixkanaka eratu zen, baina azkenean eskema ofizial, publikoki argitaratuetan oinarritzen da:

Bertsifikazio-eskema estandarrak (org, eng, lxx, vul, rsc, rso …) Paratext (UBS / SIL) inguruko komunitateak mantentzen ditu eta .vrs formatuan argitaratzen ditu — publikoki ubsicap/versification_jsonen eta sillsdev/libpalaso liburutegian.

← Erabiltzeko argibideak